Portal_background_image

موزه ها و اماكن تاريخي

 

                                                               سرستون های خورهه

روستای خورهه یکی از بخش های شمال محلات است که در شمال شرقی این شهرستان در بین روستاهای دودهک، ورین و آب گرم درکنار رودخانه خورهه واقع شده است. ستون های خورهه در این روستا و در منطقه پشت گدار واقع شده است.خورهه در اوستا به معنی محل برآمدن خورشید بوده و کلمه خور هم به معنی خورشید و آفتاب و همچنین عمارت ییلاقی بکار رفته است.
ارتفاعات هفتاد قله خورزن، سنگتراش و طایقان دشت خورهه را احاطه کرده اند.
رودخانه خورهه که از طایقان سرچشمه می گیرد از کنار تپه باستانی خورهه عبور کرده و در روستای دوهک به رودخانه قمرود می پیوندد.وجود چشمه های طبیعی در این منطقه سابقه بس طولانی دارد مانند چشمه آبگرم واقع در ۶ کیلومتری نوب دشت خورهه. همچنین به فاصله ۲۰۰ متری شمال شرقی ستون های خورهه بقعه ایست متعلق به ۲ برادر و یک خواهر به نام شاهزاده ابوالقاسم و شاهزاده اسحاق و خواهر آنها به نام حکیمه خاتون.ستون های خورهه از جنس سنگ تراورتن است که در گروه سنگ های آهکی و رسوبی طبقه بندی می شوند.این سنگ ها که دارای فرورفتگی های متعدد هستند، از معدن سنگی که در شمال غرب خورهه و در فاصله ۵۰۰ متری قرار دارد به این مکان آورده شده اند.
بقایای ستون ها و سر ستون های موجود نشان می دهد که این ستون ها، فاقد شیار و نقش و نگارهایی به سبک آثار موجود در تخت جمشید بوده و از پایه ستون به طرف بالا به شکل پایه مخروط ناقص باریک می شده است.قطر پایین ستون ها به طول ۷۵ سانتیمتر و قطر انتهایی آن حدود ۴۵ سانتیمتر است.
هر ستون از ۶ قطعه که بر روی یکدیگر قرار گرفته اند، تشکیل شده و در مرکز هر قطعه حفره ای مکعب شکل به ابعاد ۵‎/۵x۴x۳ سانتیمتر برای قرار دادن قطعه چوب در داخل آن برای نگهداری قطعه روی آن و جلوگیری از لغزش و جابه جایی ساخته می شده است.
۶ قطعه سنگ استوانه ای، ساقه هریک از ستون های خورهه را تشکیل می دهد که به ۷‎/۲۸ متر خواهد رسید.هر ستون از یک شال چهارگوش و سپس روی آن یک شال چهارگوش کوچکتر با یک طبله که این دو به طور یکپارچه و متصل به هم ساخته شده اند، تشکیل شده است.
ساقه ستون ساده و صاف بوده و بدون ملات و به طور خشکه روی یکدیگر سوار شده اند.

###########################################################################

                                                                     آتشکده آتشکوه

بنای آتشکده در دامنه کوه آتشکوه و در کنار رودخانه‌ای به همین نام، در مساحتی حدود 600 متر مربع ساخته شده، طول بنا 28/40 متر و عرض آن در بخش شرقی و12/60در بخش غربی 25 متر می‌باشد.

مجموع آتشکده از 3 بخش تالار اصلی (شرقی)، تالار غربی و راهرو تشکیل شده است. تالار اصلی یا شرقی آتشکده که احتمالا محل آتشدان و نیایش بوده و شامل تالاری مربع شکل است، که هر ضلع آن از بیرون 60/12متر طول دارد.

این تالار دارای 4 ستون مستحکم به ابعاد 2/70 در 2/70 متر و به ارتفاع شش متر تا پای طاق بوده که از سنگ و ساروج ساخته شده و گنبد و طاق این بنای عظیم روی این چهار ستون استوار است.

دو سوی ستون‌ها به طرف داخل تالار بصورت نیم دایره و دوسوی دیگر آنها به صورت مستقیم و دارای زاویه بوده و روی ستون‌ها سردرهایی هلالی و گنبدی شکل وجود داشته که بخش عمده آن فرو ریخته است.در ساخت بنا از آجرهای چهار گوش با نمای سنگ استفاده شده و برای استحکام بیشتر بنا در داخل دیوارها تیرچه چوبی به کار رفته است

تالار غربی ساختمان تالاری به طول 10/30 در5/6 متر بناشده که از طریق راهرویی به تالار اصلی متصل می‌شود.دیوارهای شمالی و جنوبی این تالار از سنگ و ساروج ساخته و حدود 1/40 متر عرض و ورودی اصلی به تالار شرقی به پهنای 5/60 متر قرار گرفته است.در دو طرف ورودی اصلی، دو ستون به قطر 3/40و دیگری 4/40متر با نمای بیرونی به شکل نیمدایره بصورت برج دیده بانی ساخته شده و در اطراف دو ستون اصلی، دوستون دیگر در جوانب آنها به طول 3/20در 2/20متر وجود دارد.از ضلع غربی، چهارستون بزرگ نمایان است که ورودی اصلی و دو ورودی فرعی در اطراف را شامل می‌شود و به احتمال زیاد این ورودی‌ها دارای سردر و سقف و طاق آجری بوده که فرو ریخته است.راهروی اصلی که تالار مربع شکلی است که در ضلع شرقی مجموعه ساختمان آتشکده قرار دارد، توسط راهرو اصلی به تالار غربی مستطیل شکل ارتباط می‌یابد. این راهرو 7 متر طول و 2/80متر عرض دارد.راه‌های دسترسی آتشکده آتشکوه، 5 کیلومتری جاده نیم ور به دلیجان، به سوی معدن سنگ آتشکوه، روستای آتشکوه، ضلع شرقی جاده به فاصله 300 متری بنای آتشکده تا جاده مزرعه کشاورزی، چشمه آب و رودخانه کوچکی است.

آتشکده آتشکوه به شماره 311 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است

##############################################################################

امامزاده عبدالله

امامزاده عبدالله (ع)واقع در جنوبی‌ترین منطقه شهر محلات متعلق به دوران قبل از صفویه و احتمالاً دوره ایلخانی است و در ساخت آن از یك بقعه آجری استفاده شده است. در اطراف این بنا 3 ایوان وجود دارد و بر فراز آن گنبدی آجری قرار گرفته است. این بنای تاریخی در سال 78 به شماره 2556 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

##############################################################################

                                                  امامزاد فضل یحیی
امامزاده فضل و يحيي در كوي بالاي محلات واقع شده و مدفن دو تن از نوادگان امام موسي كاظم(ع) است. بناي اين امامزاده داراي حياط وسيعي است كه چهار جانب بقعه را فرا گرفته است. بقعه داراي قبه، رواق و ايوان هايي است و اطراف حياط نيز حجره هايي به چشم مي خورد. قديمي ترين قسمت امامزاده، محراب آن است كه بناي آن را 709 هجري و مربوط به دوره ايلخانان دانسته اند.

##############################################################################

                                                

                                                                   یخچال نیم ور           

یخچال نیم ور تنها یخچال موجود در محور خمین - دلیجان و محلات است که در یک کیلومتری غرب این شهر نرسیده به میدان سنگ قرار گرفته و با وجود از دست دادن کارکرد اصلی اش، همچنان پابرجا مانده است. برای دیدن یخچال نیم‌ور باید به شهرستانی به همین نام و یک کیلومتری میدان سنگ سری بزنید. نمای بیرونی یخچال که به شکل گنبد مخروطی است، بر اثر بارش‌های جوی فرسایش پیدا کرده اما دیوارهای آن که هر کدام بیش از یک متر ضخامت دارند، استحکام بنا را تضمین می کنند.

اگر پا به داخل یخچال بگذارید، می بینید که نمای داخلی گنبد با آجر کار شده و شکل هندسی زیبایی را به وجود آورده‌است. ارتفاع یخچال از محل مخزن تا انتهای مخروط تقریبا 10 متر است و مخزن آن با خاک پر شده‌است.

به طور کلی، در قدیم یخچال ها در مسیر آبهای جاری یا نزدیکی رودخانه ها به صورت مخروطی یا دایره ای شکل در مساحتی بین 50 تا 200 مترمربع و به عمق 30 متر در زمین کنده می شوند و روی آنها با پی آجر، سنگ و آهک بنای مخروطی شکلی می ساختند که حدود 10 تا 30 متر ساخته ارتفاع داشت و به نوعی شبیه یک عایق در برابر نور خورشید و گرما عمل می کرد. به این ترتیب یخ های یخچال عمیق و محکم می شدند و دوام بیشتری پیدا می کردند. نمای بیرونی یخچال نیم ور به صورت گنبد مخروطی شکل ساخته شده اما بر اثر فرسایش آبی و بادی رگه های زیادی روی آن افتاده است.

با تمام اینها، یخچال نیمور هنوز سرپاست و شاید یکی از دلایل سالم ماندن این اثر تاریخی آن است که مردم محلات همیشه به آن به چشم یک بنای ارزشمند تاریخی نگاه کرده اند و بعد از ثبت آن در اسفندماه 1385 در فهرست آثار ملی ایران این مراقبت ها شکل رسمی تری هم به خود گرفت.

###############################################################################

                                                                            میل میلونه

در غرب نیمور در میان اراضى کشاورزى ستونى از سنگ‌هاى ریز که با ملات ساروج بر روى هم چیده شده‌اند وجود دارد. بلندى این ستون ۷ تا ۸ متر است و نشان از یک چهار طاقى دارد که آتشکده بوده است

. این بنا را هم اکنون میل میلونه مى‌گویند، ولى به احتمال قوى باقى مانده آتشکدهٔ «وره» است که در کتب تاریخى هم از آن یاد شده است. قلعه جمشیدى که بنا به روایتى هسته اولیه نیم ور بوده، ‌ کمى بالاتر از این آتشکده واقع شده است

ساختمان مربوط به میل میلونه، ۴ نبش داشته و زمینی به اندازه ۴ جریب که تقریباً برابر ۳۲۰۰ مترمربع است، داخل این نبش‌ها قرار می‌گرفته‌است.

کشاورزان نیم‌وری به غیر از میل میلونه نام ((چهار طاقی)) را جهت این بنا به کار می‌برند و به گفته اکثر پیرمردان کهنسال آثار بسیار زیادی مانند حوض و حوضچه‌ها و … . در زیر این زمینها مدفون است.

احتمال دارد که میل میلونه بقایای ساختمانی باشد که حدود (۱۰۵۰) سال پیش نویسنده تاریخ قم از آن به عنوان (خفرهاد) یا (خفریه) یاد کرده است. ((گویند که نیم‌ور را سه برادر بنا کرده‌اند … .. خواهر ایشان (خفریده) بنا کرده است و به نام خود نهاده و گویند که خفرهادبن سهره …. بنا کرده است و به نام خود نام نهاده و آن بنای عجیبی است و تا الیوم قایم و محکم است و نقش‌های آن باقی‌اند، گویا نقاشان آن بامداد در آن آمده و شبانگاه بیرون رفته. (قمی، حسن‌بن محمد، تاریخ قم).

################################################################################

                                                                  قلعه جمشیدی

تاریخ نگاران قدمت این بنای باستانی را به زمان پادشاهی جمشید نسبت داده‌اند و مردم این شهر در زمان حمله آزادخان افغان به این منطقه در این قلعه پناه می‌بردند به طوری که نیروهای آزادخان افغانی بعد از مدت‌ها محاصره نتوانستند وارد این قلعه شوند

این قلعه، دارای خندق و دروازه چوبی مجهز به ابزارهای ضد حریق بوده‌ است و راه‌های پنهانی، آن را به خارج وصل می‌کرده.

بالای دروازه قلعه، تالاری بوده که ۲۰ نفر می‌توانسته‌اند در آنجا تیراندازی کنند. در داخل این قلعه کانال‌های زیر زمینی وجود داشته که به زمین‌های زراعی اطراف شهر منتهی می‌شده‌است.

قلعه جمشیدی که به قلعه گبری نیز شهرت داردگفته شده آزادخان افغانی در حمله‌ای که به این شهر داشته، نتوانسته به این قلعه نفوذ کند و مردم این شهر در اینجا سنگر گرفته بودند.

این محاصره مدت‌ها ادامه یافت و هیچ کس قادر به نفوذ به داخل قلعه نشده‌است. اهالی شهر در زمان محاصره به صورت محرمانه از کانال‌های زیر زمینی بیرون رفته و آذوقه به داخل قلعه حمل می‌کرده‌اند.

در داخل این قلعه کانال‌های زیر زمینی وجود داشته که به زمین‌های زراعی اطراف شهر منتهی می‌شده ‌است. بخشی از دیواره جنوبی و شرقی این قلعه که در حال تخریب است، هنوز باقی مانده.

بر خلاف ظاهر معمولی و خرابه قلعه، این بنا، تماشایی‌ترین و جالب‌ترین بنای نیمور به حساب می‌آید.

بیش از یک قرن پیش، ناصرالدین شاه در سفرش به عراق عجم از قلعه جمشیدی به عنوان دو قلعه خیلی محکم یاد کرده است.

در پشت‌بام قلعه و روی دروازه، سنگابی بزرگ بوده است که حدود 20 من شاه،(6 )کیلو  آب می‌گرفته و هنگام نیاز لحظه‌ای راه آب آن را باز می‌کردند.

این آب از سنگاب به وسیله تنبوشه‌ای، مخصوص به روی دروازه قلعه پخش و آن را خیس نگاه می‌داشته است.

آنچه که در خاطر مردم نیم ور مانده این است که این قلعه بارها نیم وری‌ها را از حمله دشمنان و همچنین از تاخت و تاز و غارت یاغیان، در امان نگه داشته است.

#########################################################################

                                                                       بند نیم ور

 


مطالب ویژه

آخرین اخبار دفاتر استانداری

آخرین اخبار بخشداری ها